Postępowanie w sprawach nieletnich

Pozornie może się wydawać, że dzieci i młodzież ze względu na stopień rozwoju oraz wiek nie będą ponosić odpowiedzialności karnej za czyny sprzeczne z prawem. Nic bardziej mylnego. W zależności bowiem od konkretnego zachowania oraz wieku dzieci i młodzieży za swoje zawinione zachowania będą odpowiadać na zasadach dla nich przewidzianych. Polskie prawo przewiduje szereg sankcji dla sprawców nieletnich, więc nie pozostają oni w tym aspekcie pod szczególną ochroną. Postępowanie w sprawach nieletnich zawiera nieznaczne różnice względem postępowań, prowadzonych przeciwko dorosłym. Należy jednak pamiętać o zasadach nieuchronności kary: czy to na podstawie kodeksu karnego, czy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Za czyny karalne zawsze bowiem czeka na sprawców określony rodzaj sankcji.

1. Nieletni w kontekście przepisów kodeksu karnego
2. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich
3. Postępowanie w sprawach nieletnich. Czyny karalne i wykroczenia

Nieletni w kontekście przepisów kodeksu karnego

Zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.k. na zasadach kodeksu karnego odpowiedzialność ponosi sprawca, który ukończył lat 17. Jednakże już w § 2 w/w artykułu ustawodawca wskazał, że odpowiedzialność karną za czyny zabronione ponoszą także małoletnim, którzy ukończyli 15 lat. Dotyczy to jednak wyłącznie enumeratywnie wskazanych czynów, mianowicie:

• zamachu na życie Prezydenta RP,
• zabójstwa,
• spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
• spowodowania niebezpiecznych zdarzeń zagrażających życiu lub zdrowiu wielu ludzi,
• spowodowania katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,
• gwałtu ze szczególnym okrucieństwem, gwałtu zbiorowego lub we współdziałaniu z inną osobą,
• napaści z bronią powodującego skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
• wzięcia zakładnika,
• rozboju.

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich

Kodeks karny w odniesieniu do nieletnich normuje tylko sytuacje związane z występowaniem bardzo poważnych przestępstw, za które surową odpowiedzialność ponoszą także dorośli. Istnieje jednak specjalny akt prawny regulujący wyłącznie materię postępowań względem dzieci oraz młodzieży, czyli ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z dnia 26 października 1982 roku. Ustawa reguluje wszelkie aspekty związane z odpowiedzialnością karną nieletnich, zarówno w odniesieniu do rodzaju i charakteru czynów, wieku nieletnich, postępowania przed sądem, jak i również określa kary i reakcje prawnokarne, które mogą zostać zastosowane względem sprawców nieletnich przez organy wymiaru sprawiedliwości.

Postępowanie w sprawach nieletnich. Czyny karalne i wykroczenia

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich posługuje się wieloma definicjami, jednakże w art. 1 wskazuje szereg regulacji podstawowych, niejako wytyczających kierunki przeciwdziałania powstawaniu zjawisk karalnych u młodzieży oraz ich sankcjonowania. Nieletnimi zgodnie z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich są wszystkie osoby, które nie ukończyły lat 18. Dotyczy to przestępstw i czynów, które nie wchodzą w materię kodeksu karnego. Ponadto ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się do zapobiegania i zwalczania demoralizacji wśród dzieci i młodzieży oraz do postępowań w przypadku występowania tzw. czynów karalnych. Czynami karalnymi zgodnie z ustawą są po prostu przestępstwa i przestępstwa skarbowe, ale także niektóre wykroczenia, tj:

• posiadanie niebezpiecznego przedmiotu z zamiarem jego użycia,
• zakłócanie porządku publicznego,
• niszczenie znaków państwowych,
• rzucanie kamieniami w pojazdy,
• wyłączanie, przestawianie lub zmiana kierunku znaku,
• prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu,
• kradzież,
• paserstwo,
• niszczenie cudzej rzeczy,
• odsprzedaż biletów z zyskiem,
• utrudnianie lub uniemożliwianie korzystania z urządzeń użyteczności publicznej.

Warto także wskazać, że ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich umożliwia wykonywanie środków poprawczych i wychowawczych nawet do ukończenia przez nieletniego 21 roku życia! Należy więc uczulić dzieci i młodzież, że niewinne zabawy czy niemądre pomysły mogą skutkować uruchomieniem ich odpowiedzialności karnej na podstawie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.